PROBLEMY ZAWODOWE PRACOWNIKÓW STARSZYCH Informacje ogólne Starzenie się społeczeństwa postrzegane jest głównie jako proces demograficzny, wpływający na politykę ludnościową oraz generujący określone problemy organizacyjne i koszty ekonomiczne państwa czy jednostki, związane z zapewnieniem skutecznego systemu opieki nad osobami starszymi. W Polsce, w związku z toczącą się w ostatnich latach debatą na temat systemu emerytalnego, rośnie powszechność wiedzy dotyczącej zmian struktury wiekowej społeczeństwa, w tym szczególnie jego części pracującej. Odsetek ludzi starszych w aktywnej zawodowo części społeczeństwa będzie wzrastał nie tylko z powodów demograficznych, lecz także ze względu na zmiany wprowadzone w ramach reformy ubezpieczeń społecznych, które zakładają, że wysokość świadczeń emerytalnych będzie ściśle związana z liczbą przepracowanych lat i będzie wzrastała wraz z każdym rokiem przepracowanym po osiągnięciu wieku emerytalnego [Ustawa z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym (Dz.U. 1996 nr 100, poz. 461) ]. Będzie więc można zaobserwować tendencję do wydłużania aktywności zawodowej poza ustawowy wiek emerytalny (obecnie w Polsce 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn). Tym istotniejsze staje się poznanie czynników środowiska pracy i cech pracy, które mogą przedwcześnie obniżać zdolność do pracy. Według Ilmarinena [Aging and Work: the role of ergonomics for maintaining work ability during aging. W: Advances in industrial ergonomics and safety pod redakcją Bittner A., Champney P., Taylor &Francis, 1995 ]  czynniki środowiska pracy z jednej strony wpływają na jakość życia mierzoną ograniczeniami w codziennej aktywności, a z drugiej – jakość życia w tzw. trzecim wieku może być lepsza przez poprawę warunków pracy w okresie aktywności zawodowej człowieka.                                                                                   więcej... Serwis niniejszy stanowi część materiału dotyczącego aktywności zawodowej osób starszych, opracowanego między innymi na podstawie wyników badań przeprowadzonych w Centralnym Instytucie Ochrony Pracy – Państwowym Instytucie Badawczym w ramach projektu celowego zamawianego pt. „Aktywność zawodowa pracowników w aspekcie starzejącego się społeczeństwa”.

Przepisy Prawne		Książki		Artykuły

KSIĄŻKI i BROSZURY

PRACOWNICY STARSI – MOŻLIWOŚCI I UWARUNKOWANIA FIZYCZNE
- J. Bugajska

		W publikacji przedstawiono najistotniejsze zmiany zachodzące wraz z wiekiem i wpływające na możliwości wykonywania pracy fizycznej przez osoby starsze, charakterystykę biomechanicznych czynników obciążających układ mięśniowo-szkieletowy oraz metody oceny ciężkości pracy fizycznej. W wersji tabelarycznej przedstawiono wyniki pomiarów wydatku energetycznego na współcześnie występujących, fizycznych stanowiskach pracy. Takie zestawienie wartości wydatku energetycznego umożliwi specjalistom bhp w przedsiębiorstwie wyodrębnienie tych czynności zawodowych, które stanowią szczególnie duże obciążenie dla pracownika starszego i które nie powinny być przez niego wykonywane. Format: 17,5 x 25 cm - B5 Stron: 164 ISBN: 978-83-7373-034-2 Cena: 20,00 zł Rok wydania: 2007 Status: dostępny Dodaj do koszyka

OCENA OBCIĄŻENIA WYSIŁKIEM FIZYCZNYM PRACOWNIKÓW STARSZYCH
M. Konarska

		Celem opracowania jest udostępnienie prostych, szacunkowych metod oceny ryzyka zawodowego związanego z pracami wykonywanymi ręcznie, ze szczególnym uwzględnieniem uwarunkowań zdrowotnych osób starszych. Proponowane metody mają służyć do wstępnej oceny ryzyka zawodowego wynikającego z nadmiernego wysiłku fizycznego, dynamicznego i statycznego, zbyt często wykonywanych czynności powtarzalnych i długotrwałego utrzymywania wymuszonej pozycji ciała przy pracy. Ich zastosowanie ma pomóc pracodawcy w małej firmie i pracownikowi (zwłaszcza samozatrudniającemu się) w podjęciu działań prewencyjnych i korygujących sposób wykonywania pracy. Format: 17 x 24 cm - B5 Stron: 23 ISBN: 978-83-7373-027-4 Cena: 10,00 zł Rok wydania: 2007 Status: dostępny Dodaj do koszyka

PRACOWNICY STARSI W WARUNKACH GORĄCEGO ŚRODOWISKA
A. Marszałek, G. Bartkowiak, W. Kamińska, A. Stefko

		W poradniku omówiono podstawowe zagadnienia dotyczące warunków pracy w środowisku gorącym, sposoby oceny tego środowiska i reakcje człowieka na nie. Przedstawiono zmiany w organizmie człowieka zachodzące z wiekiem, które mogą wpływać na tolerancję gorącego środowiska, wskazano sposoby poprawy tolerancji  gorącego środowiska i wysiłku związanego z pracą w tym środowisku, a także środki ochrony indywidualnej odpowiednie do stosowania w nim. Przedstawiono także sposoby zmniejszenia dyskomfortu pracy w odzieży ochronnej w gorącym środowisku. Format: 17 x 24 cm - B5 Stron: 31 ISBN: 978-83-7373-025-0 Cena: 10,00 zł Rok wydania: 2007 Status: dostępny Dodaj do koszyka

ADAPTACJA STANOWISK PRACY DO MOŻLIWOŚCI SIŁOWYCH I SPRAWNOŚCIOWYCH PRACOWNIKÓW STARSZYCH
J. Kamińska, T. Tokarski, D. Roman-Liu

		Wydłużenie wieku emerytalnego i zwiększenie zatrudnienia osób starszych, oprócz niezaprzeczalnych korzyści dla zainteresowanych i dla państwa, może również sprzyjać zagrożeniom związanym ze spadkiem możliwości fizycznych tych osób. Stąd bardzo istotna jest  analiza i zdefiniowanie właściwych, dopuszczalnych obciążeń dla pracowników w starszym wieku oraz dostosowanie warunków, formy i czasu pracy do ich możliwości. Format: 17 x 24 cm - B5 Stron: 28 ISBN: 978-83-7373-022-9 Cena: 10,00 zł Rok wydania: 2007 Status: dostępny Dodaj do koszyka

STRES PRACOWNIKÓW STARSZYCH I JEGO OGRANICZANIE
M. Widerszal-Bazyl

		W publikacji przedstawiono psychospołeczne właściwości pracy, które mogą być źródłem stresu pracowników starszych, m.in. kontrolę w pracy, czyli możliwość wpływu na własną pracę i warunki, w jakich ona przebiega, wsparcie społeczne, wymagania w pracy, niepewność pracy i konflikt praca–rodzina. Omówiono także rodzaje technik ograniczania stresu, koncentrując się na modelowaniu psychospołecznych i organizacyjnych aspektów środowiska pracy, tj. zmianie postaw ogółu pracowników wobec pracowników starszych, przyjmowaniu do pracy, dostosowywaniu wymagań do możliwości osób starszych, zapewnieniu im większej swobody w doborze metod i organizacji czasu pracy, szkoleniu starszych pracowników i szkoleniu kadry kierowniczej w zakresie „zarządzania wiekiem” oraz promocji zdrowia. Format: 16,5 x 24 cm - B5 Stron: 32 ISBN: 978-83-7373-029-8 Cena: 10,00 zł Rok wydania: 2007 Status: dostępny Dodaj do koszyka

PÓŹNIEJ NA EMERYTURĘ ?
red. Irena Wójcicka
Niebieskie Księgi / Rekomendacje 2004,  Część XVI
Publikacje Polskiego Forum Strategii Lizbońskiej

		Publikacja powstała w wyniku realizacji przez Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową projektu „Strategia Lizbońska szansą dla Europy i Polski” finansowanego ze środków UE (Phare 2001 – Rozwój społeczeństwa obywatelskiego). Celem tego projektu było podniesienie świadomości akceptacji społecznej dla celów i założeń Strategii Lizbońskiej, zachęcenie obywateli do aktywnego udziału w debatach nad sposobami jej realizacji w Polsce, identyfikacja potencjalnych pól konfliktów i szukanie konsensusu społecznego, wskazywanie i promowanie dobrych praktyk w zakresie implementacji oraz mobilizacja do aktywności w tym zakresie. Projekt był realizowany w okresie luty–październik 2004.

Uregulowania prawne

Dz.U. 2007 nr 203 poz. 1467 Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 17 października 2007 r. w sprawie rodzaju biologicznych czynników chorobotwórczych podlegających zgłoszeniu, wzorów formularzy zgłoszeń dodatnich wyników badań laboratoryjnych w kierunku biologicznych czynników chorobotwórczych, okoliczności dokonywania zgłoszeń oraz trybu ich przekazywania Dz.U 2005 Nr 73 poz. 645 Akty uchylone, które zastąpił wskazany dokument: Dz.U. 2003 nr 21 poz. 180 Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 grudnia 2002 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy Dz.U. 1996 nr 86 poz. 394 Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 9 lipca 1996 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 kwietnia 2005 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy   ze zm.   - Dz.U. 2007 nr 241 poz. 1772 Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 grudnia 2007 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy t.j. Dz. U. 2003 nr 169 poz. 1650 Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy   ze zm.   - Dz.U. 2007 nr 49 poz. 330 Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy   - Dz.U. 2008 nr 108 poz. 690 Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 czerwca 2008 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy Dz. U. 2002 nr 217 poz. 1833 Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 listopada 2002 w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy   ze zm.   - Dz.U. 2005 nr 212 poz. 1769 Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 10 października 2005 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy   - Dz.U. 2007 nr 161 poz. 1142 Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 30 sierpnia 2007 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy Dz. U. 1996 nr 114 poz. 545 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 września 1996 w sprawie wykazu prac szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet   ze zm.   - Dz. U. 2002 nr 127 poz. 1092 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu prac wzbronionych kobietom Dz. U. 1996 nr 69 poz. 332 Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy   ze zm.   - Dz. U. 1997 nr 60 poz. 375 Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 20 maja 1997 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy   - Dz. U. 1998 nr 159 poz. 1057 Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 17 grudnia 1998 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy   - Dz. U. 2001 nr 37 poz. 451 Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 5 kwietnia 2001 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy   - Dz. U. 2001 nr 128 poz. 1405 ze zm. (3) Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw Dz. U. 1983 nr 8 poz. 43 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze   ze zm.   - Dz. U. 1985 nr 7 poz. 21 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1985 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze   - Dz. U. 1991 nr 39 poz. 167 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1991 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze   - Dz. U. 1992 nr 102 poz. 520 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 grudnia 1992 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze   - Dz. U. 1996 nr 63 poz. 292 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 maja 1996 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze   - Dz. U. 1997 nr 61 poz. 377 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 czerwca 1997 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze Dz. U. 1974 nr 51 poz. 325 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 w sprawie warunków odbywania rehabilitacji zawodowej uprawniających do zasiłku wyrównawczego oraz szczegółowych zasad przyznawania tego zasiłku

ARTYKUŁY

Czynniki zawodowe przedwczesnego obniżenia zdolności do pracy u osób starszych

„BEZPIECZEŃSTWO PRACY nauka i praktyka” 2/2006, str. 20-21 dr n. med. JOANNA BUGAJSKA Centralny Instytut Ochrony Pracy - Państwowy Instytut Badawczy dr hab. n. med. TERESA MAKOWIEC-DĄBROWSKA Instytut Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera

Starzenie się społeczeństwa postrzegane jest głównie jako proces demograficzny, wpływający na politykę ludnościową i generujący określone problemy organizacyjne oraz koszty ekonomiczne państwa czy jednostki związane z zapewnieniem skutecznego systemu opieki nad osobami starszymi. Wraz z podejmowaniem działań promujących wydłużenie czasu aktywności zawodowej pracowników, istotne jest poznanie czynników środowiska pracy i cech pracy, które mogą przedwcześnie obniżać zdolność do pracy, a także kreowanie takich warunków środowiska i organizacji pracy, które będą sprzyjały pozostawaniu w zatrudnieniu również po przekroczeniu ustawowego wieku emerytalnego.

Starzejące się społeczeństwo a aktywność zawodowa

„BEZPIECZEŃSTWO PRACY nauka i praktyka” 12/2005, str. 4-6 dr n. med. JOANNA BUGAJSKA Centralny Instytut Ochrony Pracy - Państwowy Instytut Badawczy dr hab. n. med. TERESA MAKOWIEC-DĄBROWSKA Instytut Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera w Łodzi

Według danych demograficznych w ostatnich latach obserwujemy w Polsce cechy starzenia się społeczeństwa, czyli wzrost liczby osób starszych w stosunku do osób młodszych. Równocześnie notujemy jeden z najniższych wskaźników zatrudnienia i najniższą średnią wieku przechodzenia na emeryturę wśród państw europejskich. Z tych powodów problemy aktywności ludzi starszych coraz częściej uwzględniane są w polityce państwa, a także w programach Unii Europejskiej, których celem jest tworzenie systemowych rozwiązań sprzyjających wzrostowi aktywności zawodowej ludzi starszych. Artykuł ten zapoczątkowuje serię artykułów poświęconych omówieniu najbardziej istotnych problemów związanych z wykonywaniem pracy w wieku starszym, na tle wyników badań przeprowadzonych w ramach projektu celowego zamawianego pn. Aktywność zawodowa pracowników w aspekcie starzejącego się społeczeństwa, koordynowanego przez Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy (CIOP-PIB).

Dlaczego pielęgniarki wcześnie odchodzą z zawodu?

„BEZPIECZEŃSTWO PRACY nauka i praktyka” 7-8/2004, str. 31-34 dr PIOTR RADKIEWICZ dr MARIA WIDERSZAL-BAZYL Centralny Instytut Ochrony Pracy - Państwowy Instytut Badawczy dr med. JANUSZ POKORSKI lek. med. JOANNA POKORSKA dr HALSZKA OGIŃSKA mgr EWA PIERSCH Collegium Medicum Uniwersytet Jagielloński

Kraje Unii Europejskiej, w szczególności zaś jej dawni zachodnioeuropejscy członkowie, doświadczają rosnącego niedoboru personelu medycznego średniego szczebla: pielęgniarek i położnych. Zjawisko to spowodowane jest, z jednej strony, procesami starzenia się społeczeństw europejskich, a z drugiej strony rosnącą falą przypadków przedwczesnego odchodzenia z zawodu pielęgniarskiego. Autorzy artykułu przedstawiają główne cele międzynarodowego programu badawczego NEXT, poświęconego temu zjawisku. Omawiają dane porównawcze z 10 krajów Europy (w tym Polski) dotyczące zamiaru porzucenia zawodu pielęgniarskiego oraz analizują czynniki, które mogą przyczyniać się do podejmowania takich decyzji.

Zmiany tolerancji pracy zmianowej – fizycznej i umysłowej – związane z wiekiem

„BEZPIECZEŃSTWO PRACY nauka i praktyka” 7-8/2004, str. 28-30 dr KRYSTYNA ZUŻEWICZ doc. dr hab. MARIA KONARSKA Centralny Instytut Ochrony Pracy - Państwowy Instytut Badawczy

Wraz z procesami starzenia się już od ok. 45 roku życia następuje zmniejszenie sprawności psychofizycznej człowieka, pociągające za sobą ograniczenie możliwości wykonywania ciężkiej pracy fizycznej, czy prac wykonywanych w trudnych warunkach, np. pracy w nocy. Wykonywanie pracy w trudnych warunkach przez osoby starsze, przyspiesza procesy starzenia się oraz zwiększa ryzyko zawodowe wypadków przy pracy. Zmniejszenie zdolności do wykonywania pracy umysłowej zaznacza się w późniejszym wieku (od ok. 65 r.ż.) i nie tak jednoznacznie, jak w przypadku zdolności do ciężkiej pracy fizycznej i zmianowej.