ZAGROŻENIA BIOLOGICZNE Informacje ogólne Szkodliwe czynniki zagrożeń biologicznych w środowisku pracy, określane także jako „biologiczne czynniki zagrożenia zawodowego”, „zagrożenia biologiczne w środowisku pracy”, „biologiczne szkodliwości zawodowe” są to takie mikro- i makroorganizmy oraz takie struktury i substancje wytwarzane przez te organizmy, które występując w środowisku pracy wywierają szkodliwy wpływ na organizm ludzki i mogą być przyczyną chorób pochodzenia zawodowego. Podjęta przez Unię Europejską inicjatywa uwzględnienia w prawodawstwie krajów członkowskich problematyki ochrony pracowników przed biologicznymi zagrożeniami i opracowania klasyfikacji tych zagrożeń stanowi istotny postęp w tej dziedzinie oraz nakłada na Polskę obowiązek odpowiedniego dostosowania naszego prawodawstwa. Nastąpiło to poprzez nowelizację kodeksu pracy oraz Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz.U. 2005 nr 81 poz. 716)                               więcej...

Przepisy prawne		Książki		Artykuły

KSIĄŻKI i BROSZURY

ZAGROŻENIA BIOLOGICZNE
- Wybrane zagadnienia - M. Łuczak, M.A. Zużewicz

		Omówiono organizmy żywe występujące w środowisku życia człowieka, które stanowią zagrożenia biologiczne o różnym stopniu szkodliwości dla zdrowia - bakterie, grzyby, priony, wirusy i pierwotniaki, a także związki drażniące, alergizujące, rakotwórcze i toksyczne pochodzenia biologicznego. Format: 16,5 x 23,5 cm - B5 Stron: 64 ISBN: 83-88703-12-9 Nakład wyczerpany - poz. dostępna w bibliotace CIOP-PIB

Najważniejsze uregulowania prawne stosujące się do zagrożeń biologicznych w środowisku pracy

Dz.U. 2007 nr 203 poz. 1467 Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 17 października 2007 r. w sprawie rodzaju biologicznych czynników chorobotwórczych podlegających zgłoszeniu, wzorów formularzy zgłoszeń dodatnich wyników badań laboratoryjnych w kierunku biologicznych czynników chorobotwórczych, okoliczności dokonywania zgłoszeń oraz trybu ich przekazywania Dz.U. 2006 nr 133 poz. 939 Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 10 lipca 2006 r. w sprawie wykazu prac, przy wykonywaniu których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia na inne osoby Dz.U. 2006 nr 132 poz. 928 Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 10 lipca 2006 r. w sprawie wykazu czynników chorobotwórczych oraz stanów chorobowych spowodowanych tymi czynnikami, którymi zakażenie wyklucza wykonywanie niektórych prac, przy wykonywaniu których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia na inne osoby Dz.U. 2005 nr 81 poz. 716 Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki   ze zm.   - Dz. U. 2008 nr 48 poz. 288 Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 29 lutego 2008 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki Dz. U. 2004 nr 31 poz. 273 Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 17 lutego 2004 w sprawie szczegółowych wymagań sanitarnych, jakim powinny odpowiadać zakłady fryzjerskie, kosmetyczne, tatuażu i odnowy biologicznej

ARTYKUŁY

Czynniki biologiczne w środowisku pracy - nowe przepisy

„BEZPIECZEŃSTWO PRACY nauka i praktyka” 7-8/2005, str. 32-33 dr LIDIA ZAPÓR Centralny Instytut Ochrony Pracy - Państwowy Instytut Badawczy

W artykule przedstawiono nowe obowiązujące rozporządzenie ministra zdrowia wdrażające do prawa polskiego postanowienia Dyrektywy 2000/54/WE w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie czynników biologicznych w miejscu pracy.

Zagrożenia mikrobiologiczne w pomieszczeniach biurowych

„BEZPIECZEŃSTWO PRACY nauka i praktyka” 3/2005, str. 29-31 mgr MAŁGORZATA GOŁOFIT-SZYMCZAK dr JOLANTA SKOWROŃ Centralny Instytut Ochrony Pracy - Państwowy Instytut Badawczy

Czynnikami biologicznymi, na jakie może być narażony pracownik w pomieszczeniu biurowym, są bakterie, grzyby oraz wytwarzane przez nie struktury i substancje. W artykule zanieczyszczenia mikrobiologiczne, które mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia osób narażonych na ich działanie. Mogą one wywoływać choroby alergiczne oraz infekcje dróg oddechowych.

Biocydy w środowisku pracy

„BEZPIECZEŃSTWO PRACY nauka i praktyka” 11/2004, str. 26-28 dr inż. MAGDALENA GALWAS-ZAKRZEWSKA Centralny Instytut Ochrony Pracy - Państwowy Instytut Badawczy

Substancje i preparaty biobójcze są wykorzystywane w celu ochrony szkodliwymi czynnikami biologicznymi. W ustawodawstwie polskim i europejskim dotyczącym produktów biobójczych wprowadzono konieczność rejestracji na podstawie przeprowadzonej oceny ryzyka. Produkty biobójcze zostały sklasyfikowane w 23 grupach podzielonych na cztery główne kategorie. W artykule omówiono ryzyko wystąpienia narażenia zawodowego na substancje biobójcze w różnych gałęziach przemysłu. Ryzyko związane z narażeniem pojawia się zarówno w czasie produkcji, dystrybucji jak i stosowania produktów. Pracownicy narażeni są przede wszystkim przez drogi oddechowe i skórę.

Środki ochrony indywidualnej przed czynnikami biologicznymi i chemicznymi

„BEZPIECZEŃSTWO PRACY nauka i praktyka” 12/2001, str. 3-5 dr inż. KATARZYNA MAJCHRZYCKA Centralny Instytut Ochrony Pracy

W artykule przedstawiono w sposób bardzo syntetyczny wymagania, kryteria ochronne oraz skuteczność środków ochrony układu oddechowego i kompletnych ochron. Opisano również przykładowe zestawy środków ochronnych przed szczególnie niebezpiecznymi czynnikami chemicznymi i biologicznymi. Wskazano na potrzebę opracowania ochron indywidualnych do celów ewakuacji dla dzieci i niemowląt.

Zagrożenie biologiczne - wąglik

„BEZPIECZEŃSTWO PRACY nauka i praktyka” 11/2001, str. 2-3 dr JOLANTA SKOWROŃ Centralny Instytut Ochrony Pracy

Zagrożenia czynnikami biologicznymi stanowią ważny problem, na który ostatnio zwraca się szczególną uwagę. Czynniki biologiczne występujące w środowisku są to żywe mikro- i makroorganizmy oraz wytwarzane przez nie substancje chorobotwórcze, charakteryzujące się takim działaniem lub taką budową biochemiczną, która warunkuje ich działanie szkodliwe na organizm ludzki, co może być przyczyną różnego rodzaju chorób. Rodzaj Bacillus - laseczki tlenowe stanowią dużą grupę drobnoustrojów zarodnikujących, występujących w glebie, wodzie, na roślinach oraz w przewodzie pokarmowym zwierząt. Dla człowieka i zwierząt wyższych chorobotwórczy jest tylko jeden gatunek - laseczka wąglika (Bacillus anthracis), wywołująca ciężkie ogólne zakażenia. Laseczki wąglika to cylindryczne bakterie Gram-dodatnie o rozmiarach 1,0-1,4 x 3,0-10,0 µm, nieruchliwe, często w łańcuszkach o wyglądzie bambusa (rycina). Mają one zdolność wytwarzania przetrwalników (endospor), które są umieszczone w środku komórki. Właściwość ta umożliwia wysoką odporność laseczki na działanie czynników fizykochemicznych i długoletnią przeżywalność w środowisku zewnętrznym. Jedna komórka bakterii wytwarza z reguły jeden przetrwalnik, proces ten nie służy więc reprodukcji. Zdolność do różnicowania się komórki w kierunku wytworzenia przetrwalnika jest cechą genetycznie uwarunkowaną. (...)

Priony - zagrożenia biologiczne spuścizną byłego tysiąclecia

„BEZPIECZEŃSTWO PRACY nauka i praktyka” 6/2001, str. 11 dr nauk med. MALWINA ANNA ZUŻEWICZ Centralny Instytut Ochrony Pracy

W pracy omówiono problemy dotyczące nowego rodzaju zagrożeń biologicznych. Przedstawiono historię badań niezwykłego czynnika biologicznego jakim jest prion. Zwrócono uwagę na występowanie tego patogenu w środowisku człowieka i jego działanie na makroogranizmy. Wskazano grupy zawodowe, które mogą być eksponowane na działanie prionów. Przedstawiono dane i hipotezy, przydatne w kreowaniu bezpieczniejszego miejsca pracy oraz kierunki postępowania w celu zmniejszenia ryzyka zachorowania.

Środki ochrony indywidualnej przed czynnikami biologicznymi

"Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy" 2004, nr 3(41), s. 53-60. dr WITOLD GACEK dr inż. KATARZYNA MAJCHRZYCKA Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut badawczy

Redukcja ryzyka zawodowego i ochrona pracowników przed szkodliwymi czynnikami biologicznymi, występu-jącymi w środowisku pracy, a szczególnie w przemyśle rolno-spożywczym, przy usuwaniu odpadów, oczysz-czaniu ścieków i w medycynie, stanowi poważny problem. W pracy przedstawiono podstawowe informacje, dotyczące wymagań wobec środków ochrony indywidualnej, stosowanych do ochrony przed czynnikami biologicznymi.

Dyrektywa 2000/54/WE a strategia wykonywania pomiarów czynników biologicznych w zakładach pracy
"Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy" 2004, nr 3(41), s. 9-16.

Prof. dr hab. n. med. JACEK DUTKIEWICZ
Zakładem Biologicznych Szkodliwości Zawodowych
Instytut Medycyny Wsi w Lublinie

Zawarte w dyrektywie 2000/54/WE wymagania są obecnie wdrażane do prawa polskiego, co ma istotne znaczenie dla profilaktyki chorób wywoływanych przez czynniki biologiczne, wśród osób wykonujących różne zawody. W celu zwiększenia efektywności działań profilaktycznych, wysoce pożądana jest nowelizacja tej dyrektywy, polegająca na dostosowaniu zawartch w niej: definicji, wykazu i klasyfikacji czynników biologicznych, do wymagań współczesnej nauki i sprecyzowaniu rodzaju pomiarów narażenia.

Biologiczne czynniki zagrożenia zawodowego - aktualne problemy.
"Medycyna Pracy" 2004, vol 55, nr 1, s. 31-40

Prof. dr hab. n. med. JACEK DUTKIEWICZ
Zakładem Biologicznych Szkodliwości Zawodowych
Instytut Medycyny Wsi w Lublinie

Ostatnie lata przyniosły znaczny wzrost wiedzy na temat tych żywych organizmów i wytwarznych przez nie substancji, które stanowią potencjalne zagrożenie dla zdrowia ludzi pracujacych. Wykryto nowe czynniki zagrożenia, często nieznane. Szczególne zagrożenie dla zdrowia i życia pracowników służby zdrowia, rolników i weterynarzy mogą stanowić pojawiające się w różnych częściach świata nowe wirusy i priony.

Biologiczne czynniki szkodliwe: normy, zalecenia i propozycje wartości dopuszczalnych.

"Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy" 2004, nr 3(41), s. 17-39. dr Rafał L. GÓRNY Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu

Ekspozycja na czynniki biologiczne często prowadzi do wystąpienia wielu niekorzystnych skutków zdrowotnych u narażonych osób. Wypracowanie wartości normatywnych i (lub) referencyjnych dla biologicznych czynników szkodliwych obecnych w powietrzu jest warunkiem koniecznym zachowania właściwego stanu środowiska zarówno pracy, jak i pozazawodowego, a także właściwej jego kontroli i oceny. W artykule dokonano przeglądu istniejących w piśmiennictwie przedmiotu standardów, propozycji wartości normatywnych i wartości referencyjnych dla takich biologicznych czynników szkodliwych, jak: bakterie, grzyby, substancje pochodzenia drobnoustrojowego (np. endotoksyny i subtylizyna), alergeny zwierzęce (kota, psa i roztoczy) oraz środowisk specjalnych (szpitali czy pomieszczeń ambulatoryjnych), a także powierzchni w pomieszczeniach, gdzie wymagana jest duża czystość powietrza. Wszechstronnie przedstawiono istniejący stan prawny w tej dziedzinie w Polsce, a ponadto omówiono ograniczenia związane z praktycznym stosowaniem wartości normatywnych i problemy związane z dokonywaniem oceny zagrożeń spowodowanych bioaerozolami, przy braku kryteriów interpretacyjnych wyników pomiarów.

Narażenie na czynniki biologiczne w miejscu pracy – badanie wiedzy narażonych pracowników
"Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy" 2004, nr 3(41), s. 41-51.

lek. KATARZYNA ZIELIŃSKA-JANKIEWICZ
mgr inż. ANNA KOZAJDA
doc. dr hab. med. IRENA SZADKOWSKA-STAŃCZYK

Instytut Medycyny Pracy im. prof. dr.med. Jerzego Nofera
Celem pracy badawczej była ocena wiedzy wybranych grup zawodowych o rodzajach czynników biologicznych występujących w środowisku pracy, ryzyku związanym z narażeniem na szkodliwości biologiczne, skutkach zdrowotnych wynikających z kontaktu z nimi oraz sposobach i środkach profilaktyki zawodowej.
W badaniu przeprowadzonym metodą wywiadu kwestionariuszowego wzięło udział 150 osób z trzech grup zawodowych: służby zdrowia (pracownicy szpitali), służby leśnej oraz służb komunalnych (pracownicy oczyszczalni ścieków i składowiska odpadów). Każda grupa liczyła 50 pracowników.
Poziom wiedzy o rodzajach czynników biologicznych obecnych w środowisku pracy oraz o drogach i sposobach zakażenia był w badanej populacji stosunkowo niski. Również wiedza respondentów o chorobach związanych z zawodowym narażeniem na czynniki biologiczne, a zwłaszcza o ich symptomach okazała się powierzchowna.
Za najskuteczniejsze sposoby ochrony zdrowia przed szkodliwym wpływem czynników biologicznych obecnych w miejscu pracy badani uznali stosowanie środków ochrony indywidualnej, poddawanie się szczepieniom profilaktycznym oraz przestrzeganie zasad higieny osobistej. Większość respondentów stosowała w praktyce właśnie te sposoby ochrony, które wcześniej wskazała jako skutecznie chroniące przed zachorowaniem.
Na podstawie wyników pracy stwierdzono, że badani pracownicy, mimo istotnych braków w wiedzy teoretycznej dotyczącej ryzyka, które jest związane z zawodowym narażeniem na szkodliwości biologiczne, potrafią jednak w praktyce w zadowalający sposób chronić własne zdrowie w trakcie pracy.
Ponad połowa badanych stwierdziła, w dokonanej samoocenie wiedzy o zagrożeniach biologicznych obecnych w ich miejscu pracy, że odczuwa niedosyt informacji w tym zakresie i chciałaby je poszerzyć i uzupełnić.

Zagrożenia bakteriami z rodzaju Legionella w środowisku  pracy
"Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy" 2004, nr 3(41), s. 61-67.

dr NIMFA MARIA STOJEK
Instytut Medycyny Wsi im. Witolda Chodźki w Lublinie

Bakterie z rodzaju Legionella są rozpowszechnione w środowisku, zwłaszcza wilgotnym. Mają zdolność kolonizowania sieci wodociągowej i różnorodnych zbiorników wodnych sztucznych i naturalnych.
Dotychczas wyodrębniono 42 gatunki i 64 grupy serologiczne, z których najczęściej przyczyną zachorowań jest L. pneumophila, serotyp 1.
Człowiek zaraża się przez drogi oddechowe, wdychając zakażone pyły lub wodne aerozole. Do szczególnie narażonych na zakażenia należą osoby przebywające w pomieszczeniach o wzmożonej wilgotności powietrza.
Legioneloza przebiega pod postacią ciężkiego zapalenia płuc o śmiertelności około 20% lub gorączki Pontiac o znacznie łagodniejszym przebiegu, bez przypadków śmiertelnych.

Szkodliwe czynniki biologiczne
Inspektor Pracy 2004, nr 4(254), s. 18-20

URSZULA WAWRZYNIAK

Omówiono zapis w Kodeksie pracy, dotyczący obowiązków pracodawcy w przypadku narażenia pracowników na szkodliwe działanie czynników biologicznych.